Monumentale werken van Rubens, Van Dyck en Jordaens voor het eerst in Nederland te zien
Deze zomer brengt Het Noordbrabants Museum voor het eerst in meer dan 400 jaar de beroemde 15 Mysteriën van de rozenkrans uit de Sint-Pauluskerk in Antwerpen naar Nederland. De vijftien monumentale topstukken van onder andere Peter Paul Rubens, Antoon van Dyck en Jacob Jordaens zijn van 11 juli tot en met 25 oktober 2026 voor het eerst samen buiten België én op ooghoogte te zien in Het Noordbrabants Museum te ‘s-Hertogenbosch.
De vijftien grote schilderijen werden begin zeventiende eeuw speciaal gemaakt voor de Sint-Pauluskerk in Antwerpen, waar ze al eeuwenlang op vier meter hoogte, hoog boven de kerkgangers en andere bezoekers, hangen.
Oog in oog met meesterwerken
De restauratie van de Sint-Pauluskerk te Antwerpen biedt een unieke mogelijkheid om de volledige cyclus tijdelijk buiten de kerk te tonen. De werken worden in Het Noordbrabants Museum voor het eerst gezamenlijk op ooghoogte getoond. Voor het eerst in 400 jaar is het mogelijk om oog in oog te staan met de meesterwerken van Peter Paul Rubens, Jacob Jordaens, Antoon van Dyck, Frans Francken de Jonge, Cornelis de Vos, David Teniers de Oude, Hendrick van Balen en andere Antwerpse tijdgenoten. Bezoekers kunnen van dichtbij getuige zijn van details, emoties en schildertechnieken die normaal niet of nauwelijks te zien zijn.
Vijftien rozenkransmysteriën
De reeks van vijftien monumentale panelen verbeeldt de vijftien rozenkransmysteriën: vijf blijde, vijf droeve en vijf glorieuze momenten uit het leven van Jezus en Maria die katholieken als leidraad voor hun gebeden gebruiken. De rozenkrans is een eeuwenoud gebedssnoer waarbij iedere reeks kralen voor een aantal gebeden en een specifiek mysterie staat. Door verhalen, gebeden en herinneringen generaties lang te herhalen en door te geven, vormt de rozenkrans ook een vorm van collectieve herinneringscultuur.
Op De Kruisdraging door Antoon van Dyck is te zien hoe Maria en Christus een gespannen blik uitwisselen wanneer Christus onder het kruis bezwijkt. De overtuigingskracht van de emoties op dit schilderij is indrukwekkend, mede omdat Van Dyck pas ongeveer achttien jaar oud was toen hij dit mysterie schilderde. Het is één van de vroegste werken van Van Dyck. De Aanbidding van de herders van Cornelis de Vos roept juist verstilling op. Vooral het spel van licht en schaduw valt op: al het licht lijkt afkomstig van het Christuskind zelf. Bijzonder is ook De Geseling door Peter Paul Rubens. Opmerkelijk is hoe weinig Rubens nodig heeft om het lijden van Christus voelbaar te maken: de bloedige striemen op zijn rug bestaan uit slechts enkele rake penseelstreken.
Historische band Antwerpen en Den Bosch
15 Mysteriën van de rozenkrans markeert ook de bijzondere historische band tussen Den Bosch en Antwerpen. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog, na de verovering van ’s-Hertogenbosch in 1629, werden belangrijke religieuze kunstschatten uit ’s-Hertogenbosch tijdelijk veiliggesteld in Antwerpen. Nu, vier eeuwen later, maken monumentale topstukken uit de Antwerpse Sint-Pauluskerk juist tijdelijk de omgekeerde reis naar Noord-Brabant. Daarmee weerspiegelt de tentoonstelling niet alleen een uitzonderlijke artistieke samenwerking, maar ook een gedeelde religieuze en culturele geschiedenis tussen Noord-Brabant en Vlaanderen.
“De 15 Mysteriën van de rozenkrans zijn stuk voor stuk Vlaamse topstukken die historisch passen in de roomse traditie van Brabant en ’s-Hertogenbosch. We zijn de Antwerpse Sint-Pauluskerk en de stad Antwerpen bijzonder dankbaar voor deze hoogst uitzonderlijke bruikleen”, aldus Jacqueline Grandjean, directeur van Het Noordbrabants Museum.
Oude meesters en hedendaagse kunst
De 15 Mysteriën van de rozenkrans geven aanleiding tot verwondering en reflectie. De schilderijen verbinden Bijbelse verhalen met hedendaagse vormen van herinneren. In dialoog met de oude meesters zijn hedendaagse werken te zien van kunstenaars zoals Mona Hatoum, Latifa Echakhch, Kader Attia, Maria Roosen en Geraldo Dos Santos. Deze sculpturale werken leggen verbanden met rituelen en tastbare vormen van herinneren, van gebedssnoeren tot een knoop in een zakdoek.
De bovenmaatse kralen in de vorm van groenten van Maria Roosen verwijzen naar de hortus conclusus: de besloten tuin waarin Maria en het Christuskind vaak worden afgebeeld. In Worry Beads transformeert Mona Hatoum een traditioneel islamitisch kralensnoer tot een zware bronzen sculptuur. En in Untitled (Tears Fall) laat Latifa Echakhch duizenden glazen kralen als tranen neerstorten in de museumzaal.
Jacqueline Grandjean: “De vijftien Mysteriën van de rozenkrans vinden hun oorsprong in een religieuze traditie van kijken, bidden en herhalen. In de museumzaal krijgen ze een nieuwe betekenislaag, waarin ook hedendaagse manieren van herinneren zichtbaar worden. Herinnering ontstaat immers door herhaling”.
De tentoonstelling is opgebouwd rond drie groepen van vijf mysteries, waarbij in iedere zaal een hedendaags werk gecombineerd wordt met historische schilderijen. Zo ontstaat een dialoog tussen verleden en heden, kijken en ervaren. Ook het publiek is onderdeel van de tentoonstelling geworden. Uit honderden inzendingen selecteerde het museum tien persoonlijke gebedssnoeren en de verhalen die daarbij horen. Van een rozenkrans van een oma tot een tespih, tasbih of worry beads die rust bieden in moeilijke tijden: deze persoonlijke herinneringen laten zien hoe dergelijke voorwerpen ook vandaag nog betekenis en houvast kunnen geven.
Publieksprogramma
Voor de tentoonstelling ontwikkelt het museum een bijzondere audiotour met persoonlijke verhalen over rituelen, herinneringen en tastbare objecten. Bezoekers kunnen tijdens de audiotour zelf een koord met knopen maken als persoonlijke herinnering aan de tentoonstelling. Daarnaast organiseert het museum iedere zondag instaprondleidingen en workshops waarin bezoekers een eigen kralensnoer kunnen maken.
Interregionale samenwerking
De tentoonstelling is mogelijk doordat de Sint-Pauluskerk momenteel grootschalig wordt gerestaureerd. Voor de renovatie worden de monumentale schilderijen tijdelijk van hun vaste plek gehaald. Dat biedt een uitzonderlijke kans om de werken niet alleen uitgebreid te onderzoeken en conserveren, maar ze ook voor het eerst in meer dan 400 jaar buiten de kerk en buiten België te tonen. Zowel de Sint-Pauluskerk als verschillende Vlaamse en Nederlandse erfgoedpartners werken hiervoor nauw samen met Het Noordbrabants Museum. De tentoonstelling vormt bovendien een eerste belangrijke stap richting het themajaar 2029, waarin ook in Antwerpen stilgestaan wordt bij de verovering van ’s-Hertogenbosch in 1629.
Geef een reactie