Als ik een “Gedachten over een haiku” ga schrijven, zoek ik eerst naar een haiku die me aanspreekt. Hij moet wat ‘blijven haken’. Aan de hand van de gedachten die dan opkomen schrijf ik het stukje.
Deze keer gaat het andersom. Het startpunt is nu niet een haiku maar een gedachte over AI – Artificial Intelligence.
Een vriend liet me onlangs een haiku lezen die gemaakt was met behulp van AI. Hij wilde laten zien wat mogelijk is. Mijn eerste reactie was: “leuk”. Maar er was wat mee. Ik kon er niet de vinger opleggen. Tot ik het zag: het was een mooie haiku, maar het was alleen maar een buitenkant. Ik las er geen diepte in. Als een vrucht met een mooie schil, maar van binnen leeg.
Ik heb er lang over nagedacht. Mijn vraag was: gaat AI creatieve processen overnemen? En, toegespitst op haiku: verdwijnt het vakmanschap van de oude meesters, zoals we dat kennen?
Dat denk ik niet.
In de eerste plaats begrijp ik dat het verleidelijk kan zijn om met AI te gaan ‘schrijven’ en om de schrijfsels daarna in eigen beheer uit te geven. Dat is leuk. Een boekje of bundel laten zien met je naam erop.
Maar een wijze vriendin zei eens: “kwaliteit komt altijd bovendrijven.” En dat zal ook hierbij gebeuren. De lol gaat er vanzelf weer af en hypes gaan voorbij. Dan blijven echte schrijvers en dichters over.
Ik heb het nu niet over AI in het algemeen maar over het gebruik ervan bij creatieve processen.
De tweede reden waarom ik denk dat het vakmanschap van het schrijven gewaardeerd zal blijven, is het ontstaansproces van de haiku. De reis ernaartoe is belangrijker dan de bestemming. Boeddhisten zullen dit herkennen.
Oude dichters studeerden jaren en jaren voordat zij zich haiku-dichter konden noemen. Soms ondertekenden ze hun eigen gedichten niet eens. Eigen roem was niet belangrijk. Iets wat je trouwens ook ziet bij vroeg-middeleeuwse Europese kunstenaars.
In een goede haiku is het proces, de reis ernaartoe, te lezen. De kennis en de levenservaring van de dichter zijn erin verwerkt. Als door osmose.
En dat zal met AI niet lukken. Een haiku, gemaakt met AI, blijft een lege huls.
Tot slot een reis-haiku van de meester van de haiku Matsuo Bashō, vertaald door Jos Vos. Bashō schreef deze haiku in 1687 op een van zijn reizen.
Was ik maar te voet!
Op de wandelstokhelling
van mijn paard getuimeld …
Geef een reactie