Dit is deel 1 van een vierluik over keuzeloos gewaarzijn. Deel 2, deel 3, deel 4.

 

Je geeft mee of je verzet je of je geeft mee met je verzet of je verzet je tegen het meegeven of je verzet je tegen je verzet, net wat er komt, maakt niet uit, ook niet als het toch uitmaakt. Eenvoudiger kan niet.

 

‘Keuzeloos gewaar zijn’, met of zonder spatie tussen ‘gewaar’ en ‘zijn’, is een uitdrukking van de spirituele leraar en antigoeroe Jiddhu Krishnamurti (1895-1986). Hij doelt ermee op de levenshouding van de verlichte die zijn ware aard heeft gerealiseerd. Keuzeloos gewaar zijn, dat betekent zoveel als onthecht, onaangedaan, niet-oordelend getuige zijn van wat zich maar voordoet. ‘Je ware aard’ verwijst naar het ene, universele bewustzijn waarin volgens eeuwige wijzen alles verschijnt, gekend wordt en verdwijnt.

In een aantal boeddhistische scholen uit de mahayanahoek, zoals het Chinese ch’an, het Thaise watnou, het Tibetaanse dzogchen en het Sri-Lankaanse sjoksjok, zien we deze antieke, van oorsprong hindoeïstische metafysica weerspiegeld in monistische ankerwoorden als ‘het zelf’, ‘de oorspronkelijke geest’, ‘het ene’, ‘big mind™’ en ‘de natuurlijke staat’. Soortgelijke woorden kom je tegen in de advaita vedanta, eveneens op hindoeïstische leest geschoeid, en ondanks de geuzennaam ‘non-dualisme’ al net zo monistisch als de zojuist genoemde mahayanascholen. Van die scholen zijn er trouwens een of meer verzonnen, schijnt het, of nog niet gesticht, maar welke en door wie?

Niet-weten is van zichzelf monistisch noch non-dualistisch, dualistisch noch pluralistisch. Als je wil kan je het simplistisch noemen, of naïef of kinderlijk of bruut, als in ‘art brut’. Er zijn er die het onwetendheid noemen, maar dat zou best eens op onwetendheid kunnen duiden. Hoe je het ook noemt, een weetniet telt niet meer. Niet tot nul, niet tot één, niet tot twee, niet tot niet-twee, niet tot drie, niet tot vier en niet tot veel. Een weetniet telt niet meer, en daardoor telt hij niet meer mee, ook niet voor de buitenwereld. Hij is volkomen uitgeteld.

Van de ware aard die de verlichte volgens Krishnamurti zou hebben gerealiseerd, is in niet-weten sprake noch geen-sprake. Je ware aard erkennen is het einde van niet-weten. Je ware aard ontkennen is eveneens het einde van niet-weten. Een en ander geldt ook voor ‘het zelf’, ‘de oorspronkelijke geest’, ‘het universele bewustzijn’, ‘het ene’, ‘de natuurlijke staat’, ‘de verlichte’ en soortgelijke mentale constructies, als dat is wat het zijn. Het geldt trouwens ook voor de pendanten van het zelf: ‘het ikje’, ‘small mind’, ‘de persoon’, ‘het ego’, ‘de overlever’, ‘het id’ en soortgelijke mentale constructies, als dat is wat het zijn.

Een weetniet – over mentale constructies gesproken – heeft daarom niets te realiseren, niets in te zien, niets te bewaken, niets te doen, niets te laten, niets te bevestigen en niets te ontkennen. Dit ook niet. Hij gaat gewoon zijn gang, of het gaat gewoon zijn gang in hem of als hem of hoe zeg je dat. Als iemand deze gang goddelijk meent te moeten noemen, noemt de weetniet hem van de weeromstuit menselijk, dierlijk of beestachtig, en als iemand zijn gang menselijk, dierlijk of beestachtig meent te moeten noemen, noemt de weetniet hem van de weeromstuit goddelijk. Maar als iemand gewoon zijn waffel houdt (in het spirituele wereldje een zeldzaamheid, kan ik je verzekeren) dan kan de weetniet gewoon zijn waffel houden, hè hè.

Als je in niet-weten verblijft – over mentale constructies gesproken – ben je spiritueel knock-out. Volkomen uitgeteld, of zei ik dat al. Je ligt erbij en kijkt ernaar. Je ziet het aan en lacht erbij. Of pinkt een traantje weg, kan gebeuren. Je geeft mee of je verzet je of je geeft mee met je verzet of je verzet je tegen het meegeven of je verzet je tegen je verzet, net wat er komt, maakt niet uit, ook niet als het toch uitmaakt. Eenvoudiger kan niet, met of zonder streepje tussen ‘een’ en ‘voudiger’. Maar om dat nou keuzeloos gewaarzijn te noemen?

Keuzeloos gewaarzijn

 

Deze tekst maakt deel uit van de doorlopende serie Wat is spiritualiteit?

 

Tips: Vrede sluiten met je onvrede, Zalig zijn de armen van geest, Mediteren zonder mediteren.

 

Ochtend- of avondeditie

We hebben een gratis mailinglijst.
Abonneer je op onze ochtend- of avondeditie

Reageren is niet meer mogelijk

Menu