In bepaalde boeddhistische kringen circuleert het idee dat de wereld zoals je die waarneemt een illusie is. De Griekse filosoof Plato was ook een liefhebber van dat idee. Evenals bepaalde neuro-wetenschappers anno 2017 die stellen dat onze waarneming een ‘interne’ vertaling is van het origineel ‘daarbuiten’. Ik geloof er allemaal niks van en daar heb ik heel goede redenen voor.

Alle levende wezens bevinden zich in dezelfde wervelende wereld van atomen, electromagnetische velden en chemische reacties. En ze geven er met het lichaam dat ze zijn allemaal een draai aan die de wervelwind tot hùn universum maakt.

Slangen, bijvoorbeeld, hebben een ander zintuig voor omgevingstemperatuur dan mieren of mensen. Walvissen en olifanten vernemen frequenties in het akoestische spectrum die geen mens of slang waarnemen kan omdat ze er het lichaam niet voor hebben. Er zijn ondergronds levende knaagdieren die de voetstappen van een kever in het zand voelen terwijl die trillingen helemaal voorbij gaan aan dassen en konijnen die even verderop ook ondergronds leven. Slangen en walvissen, bacteriën, olifanten en dassen hebben geen illusionair beeld van de wereld. En mensen ook niet.

Er zijn mensen die kleurenblind zijn en het rood van een stoplicht als een grijs waarnemen. Hebben zij een illusoir beeld van het stoplicht? Natuurlijk niet. Ze zijn weliswaar in de minderheid maar hun lichaam (in het bijzonder hun visuele apparaat) is niet minder echt dan dat van de meerderheid. Het is gewoon anders. Hetzelfde geldt voor mensen met synesthesie (vermenging van de zintuigen). Sommigen zien en proeven kleuren, anderen horen en zien geluiden, of cijfers hebben een kleur. Het is ronduit absurd om te beweren dat die mensen de wereld niet waarnemen zoals die ‘eigenlijk’ is, of dat hun waarneming illusoir is.

Behalve dat het idee van waarneming als illusie onzin is, is het misleidend. Het suggereert dat je het ‘eigenlijk’ niet goed ziet. Dat je het niet in het snotje hebt. Dat er een ultiem standpunt of mentale toestand zou zijn waarmee je toegang tot het echte werk hebt: satori, arahant, nibbana. Ik merk daarbij op dat mensen die het idee van de illusie verkondigen altijd een recept bij de hand hebben voor hoe het moet. En ze hebben doorgaans ook een visitekaartje grijpklaar in de borstzak. Als ik het allemaal op het vuur zet en inkook blijft er dit over: je ziet het niet goed, beste kind, en ik kan je uit de droom helpen. Het is paternalisme.

Wie mij niet gelooft – en waarom zou je – kan ook terecht bij de Alagaddupama-Sutta: “…ik [heb] de Dhamma onderwezen, als te vergelijken met een vlot, bedoeld om mee over te steken, niet om vast te houden. De gelijkenis van het vlot begrijpend, moeten jullie zelfs de leringen opgeven, laat staan de dingen die in strijd zijn met de leringen.”

Tekst en illustratie Goff Smeets. Omslagfoto Pixabay.

Ochtend- of avondeditie

We hebben een gratis mailinglijst.
Abonneer je op onze ochtend- of avondeditie

Categorieën: Columns Tags: denken, gewaarwording, Goff Smeets, illusie, en zien 

3 reacties op Goff – Illusie

  1. Piet Nusteleijn schreef:

    Goff, je neemt waar.
    Dat is in ieder geval “waar”.
    Je neemt waar wat je waarneemt. Dit is ook al weer “waar”.
    Is je persoonlijke waarneming alles omvattend of beperkt? Beperkt. Je kan niet alles waarnemen wat er waar te nemen valt. Zeker niet op het(zelfde) moment.

    Al deze waarnemingen vinden plaats via de zintuigen. Het denken gaat er vervolgens mee aan de slag en dat heeft een vervormende uitwerking. De waarnemening is niet meer neutraal/objectief. Hier komt al iets van de illusie om de hoek kijken.

    Dat denken noem ik in dit geval even ‘de waarnemer’.
    Je hebt ook “Zien” (waarnemen) en dan is de waarnemer samengevallen met hetgeen waargenomen wordt.
    Soms zie je het dan. Dit is in elk geval geen illusie.

    Goff, Ik ben benieuwd of je nog meer reacties krijgt op dit stukje over “illusie”. Het moet haast wel.

    • G.J. Smeets schreef:

      Piet, je zegt:
      “Al deze waarnemingen vinden plaats via de zintuigen. Het denken gaat er vervolgens mee aan de slag …”

      Dat klopt niet. Het denken gaat niet met waarnemingen aan de slag. De denkende mens gaat aan de slag met zijn *herinneringen* aan zijn waarnemingen.

  2. G.J. Smeets schreef:

    Correctie van Goff:
    de illustratie in bovenstaand stukje is niet van mij, zoals het bijschrift luidt. Het is een snapshot dat ik heb gemaakt van een illustratie in het boek The tree of knowledge: the biological roots of human understanding (Boston, 1984) van U. Maturana en F. Varela.

    Prof. F. Varela (overleden in 2001) was een zelfverklaard boeddhist. Hij had helemaal niets met het idee van waarneming als illusie. Voor wie het interesseert: er is een Nederlandse vertaling van zijn werk. Het heet De Boom der Kennis (Amsterdam, 1989).

Reageer

Juist spreken bestaat uit:

  • Onthouding van het vertellen van leugens
  • Onthouding van het spreken van lasterende taal
  • Onthouding van het spreken van harde woorden
  • Onthouding van onzinnig gepraat

Dit zijn de regels voor het reageren op deze site.

Menu